Baza obiektow turystycznych
 
Wybierz kategorie
Parki Gminy Pokój
    Parki Gminy Pokój

 

Na terenie gminy Pokój znajduje się założenie parkowe, którego budowę rozpoczęto w drugiej połowie XVIII wieku. Składa się ono z trzech części: parku francuskiego – ogrodu barokowego, parku krajobrazowego (z XIX wieku) oraz parku angielskiego w Winnej Górze.

Park francuski i angielski wpisany jest do rejestru zabytków architektury pod numerem 601/1/7/46/12/46/I, zaś grunty zalesione rozszerzające obszar parku pod numerem 601/1/7/46/12/46I. Łącznie powierzchnia parku wynosi 193,04 ha, z czego powierzchnia parku barokowego wynosi 39,85 ha.

Park uległ dużemu zniszczeniu. Niewiele zachowało się po dawnym systemie budowli wodnych, małej architekturze. Niektóre ścieżki parkowe uległy zatarciu lub zniszczeniu. Są dobrze widoczne w okresie jesienno-zimowym, kiedy większość drzew jest pozbawionych listowia, w okresie wiosenno-letnim liczne podrosty i samosiewy drzew przesłaniają je. Zachował się jednak układ parku z możliwością jego odtworzenia, nieliczne rzeźby i szczątkowo zachowane budowle.

Drzewostan parkowy tworzą przede wszystkim gatunki drzew jak: dąb szypułkowy, buk pospolity i świerk pospolity. Domieszkowo występują: sosna pospolita, sosna wejmutka, grab pospolity, olsza czarna i daglezja zielona. Wiele drzew jest okazałych rozmiarów, wśród nich na uwagę zasługuje pokaźnych rozmiarów sosna wejmutka – pomnik przyrody o obwodzie 502 cm.

Obok gatunków drzew występują krzewy obcego pochodzenia – rododendrony o okazałych rozmiarach. Ich fioletowo-różowe kwiaty ubarwiają park w okresie maja i czerwca.

 

        Zabytkowy park pałacowy w Pokoju.

 "Ogród francuski”

                Budowę parku w Pokoju rozpoczął Websky pod kierunkiem ogrodnika Klobera w 1780 roku. Z pałacu usytuowanego na dzisiejszym rondzie przechodziło się do ogrodu francuskiego, a dalej do parku angielskiego. Cały park liczy ok. 40 ha i należy do największych w województwie opolskim. Ogród francuski to teren o charakterze barokowym charakteryzujący się symetrią, formami geometrycznymi, bogactwem szpalerów, żywopłotów, gazonów kwiatowych, rzeźb i urządzeń wodnych. W Pokoju ogród francuski obejmował teren od pałacu do salonu wodnego tzw. ruiny zachowanej do dziś. Był on podzielony na 4 części. W części pierwszej znajdowały się alejki i rabaty kwiatowe z rzeźbami, pomnikami lub popiersiami. U wejścia do parku umieszczono kilka głazów narzutowych z pamiątkowymi tablicami. Do dziś zachował się głaz, który był poświęcony księżnej Matyldzie, niestety bez pamiątkowej tablicy. W części drugiej były dwa baseny z wodą (później zasypane) połączone z główną aleją mostami. W trzeciej części dominowały alejki wysadzane żywopłotami, huśtawka, mała strzelnica, karuzela i amfiteatr.            W czwartej części ogrodu na początku był staw z tzw. salonem herbacianym (lub wodnym). Budowla ta została zbudowana w latach 1776-77 przez Hellera i Kloeberga wg projektu Schirmestera. Została jednak wadliwie wykonana i wkrótce po wybudowaniu jej konstrukcja się zawaliła. Po tym wydarzeniu usunięto most łączący wyspę z aleją i pozostała ona do dziś jako tzw. „ruina”. Obecnie w dawnym parku francuskim możemy dostrzec główne założenia architektoniczne tzn. główną aleję, ruiny salonu wodnego otoczone zaniedbanym i zarastającym stawem, pozostałości bocznych alejek, głazy narzutowe (niestety bez pamiątkowych tablic), uszkodzone pomniki i popiersia, na których upływający czas pozostawił swoje ślady.

       Na uwagę zasługują ciekawe rośliny zielne, krzewy i drzewa parkowe. Wczesną wiosną dno parku pokrywa się białymi kobiercami zawilca gajowego. W parku obejrzeć można stare i zachowane w dobrym stanie zdrowotnym rododendrony, nie ustępujące wielkością i pięknem słynnym rododendronom w Mosznej. Inną ciekawostką przyrodniczą są liczne okazy drzew porośnięte bluszczem, który w Pokoju znalazł sobie szczególnie dobre warunki rozwoju (wszystkie kwitnące okazy bluszczu podlegają w Polsce prawnej ochronie gatunkowej). Twórcy parku francuskiego zasadzili tu szereg drzew egzotycznych, które przetrwały do dzisiaj. Możemy tu spotkać i podziwiać sosnę wejmutkę, tulipanowiec, platan klonolistny, kasztan jadalny, klon pensylwański, praorzech i inne ciekawe gatunki drzew.

 

 

    „Park angielski - park mały”

                Tuż za ogrodem francuskim powstał w latach 1780-90 park angielski, którego twórcą był Kloeberg. Istotą angielskiego stylu ogrodowego było kształtowanie przestrzeni na wzór naturalnego krajobrazu. Park angielski w Pokoju miał charakter nastrojowo-sentymentalny z licznymi obiektami małej architektury parkowej jak; ruiny, obeliski, zamki, świątynie, popiersia, pawilony, altanki. Obejmował on teren od salonu wodnego tzw. ruiny do jeziora Wilhelminy (obecnie teren stawów hodowlanych Państwowego Gospodarstwa Rybackiego w Krogulnej). Park angielski w Pokoju podzielono na park mały i duży. Tuż za salonem wodnym rozciągał się tzw. park mały. Dróżki i alejki były rozmieszczone asymetrycznie. Powstały tu większe grupy zadrzewień i polanki, na których wybudowano różne formy małej architektury parkowej. Kilkadziesiąt lat później w 1863 roku umieszczono tuż za „ruiną” żeliwny odlew śpiącego lwa autorstwa Theodora Kalidego na marmurowym cokole zachowany do dziś w bardzo dobrym stanie. Pomnik lwa został postawiony w parku na cześć księcia Eugeniusza Erdmanna, właściciela Pokoju, w dowód uznania jego zasług dla tej miejscowości. Lew śpi w otoczeniu pięknych i zasługujących na ochronę rododendronów, które można podziwiać w czasie kwitnienia w maju. Przed „śpiącym lwem” znajduje się okrągły plac przeznaczony do tańca lub występów artystycznych i skromny trochę zniszczony amfiteatr. Nieco dalej w 1874 roku wzniesiono pomnik Germanii po zwycięskiej wojnie francusko-pruskiej. Można dzisiaj oglądać tylko jego postument ukryty w gęstwinie rododendronów. Nieopodal usytuowano pomnik księcia Eugeniusza Erdmanna w 1886 roku, a u wejścia do parku od strony ul. Opolskiej popiersie księcia Wilhelma.

W tej części parku możemy podziwiać najcenniejszy obiekt przyrodniczy naszej gminy. Jest nim najstarsza w Polsce (ok. 210 lat) i najbardziej okazała (obwód ok. 500 cm) sosna wejmutka. Drzewo to zachwyca swoimi rozmiarami, pokrojem, dostojeństwem. Niestety drzewo to jak twierdzą ekolodzy powoli zamiera, a świadczy o tym gęsta ściółka igliwia pod drzewem. W 2001 roku drzewo to zaliczono do pomników przyrody i objęto prawną ochroną. Nasza sosna wejmutka jest dobrze znana badaczom przyrody                w Polsce. Na wzmiankę o niej można trafić w naukowych opracowaniach o tematyce ochroniarskiej, a wielu mieszkańców Pokoju nie wie o jej istnieniu i nie widziało tego cennego przyrodniczego obiektu.

 

         „Park angielski - park duży”

                Drugą integralną częścią parku angielskiego w Pokoju jest park duży. Rozciągał się za tzw. Domem Strzelca, aż po jezioro Wilhelminy. Niektóre naturalne pagórki na tym terenie podniesiono nadsypując je ziemią i zalesiono różnymi egzotycznymi drzewami i krzewami. Na stoku jednego z nich wybudowano winnicę, dom winoogrodnika z tłocznią win (dziś jest to teren osady Winna Góra). W tej części parku istniało szereg budowli np. zamek szwedzki, zamek na Winnej Górze, rotunda, Dom Strzelca, latarnia, przystań, strzelnica, ptaszarnia, świątynie i pomniki. Park angielski zamykał powstały w 1776 roku zamek szwedzki, który spalił się w czasie burzy od uderzenia pioruna w 1912 r. W 1780 r. powstał na Winnej Górze kolejny zamek, który w latach 20-tych XX wieku przekształcono na cukiernię. Dziś można w tym miejscu obejrzeć niewielkie ruiny. Innym ciekawym miejscem była rotunda otoczona wysokim murem zbudowanym z kawałków rudy i prowadzący do niej tunel. Obiekty te wybudowano dla Heleny - drugiej żony księcia Eugeniusza Erdmanna. Ruiny tych budowli można oglądać do dziś, a miejscowa ludność nazywa to miejsce „ciemne ganki”. Na środku rotundy stała rzeźba autorstwa M.Steina przedstawiająca króla Fryderyka II w kapeluszu i z laską. W murze znajdowało się 5 nisz (zachowały się do dzisiaj) z figurami 5 generałów. Przy drodze do Opola (obok niewielkiego leśnego parkingu z tablicą Stobrawskiego Parku Krajobrazowego) na małym wzniesieniu znajduje się jedyna w Polsce zachowana do dziś rzeźba przedstawiająca Fryderyka Wielkiego w mundurze wojskowym, lecz bez rąk i głowy, autorstwa również Steina (o pomniku tym pisała swojego czasu nawet Polityka).

Niedaleko, na wyspie usytuowanej na stawie Matyldy wybudowano w 1826 roku kopulastą świątynię autorstwa Leysera, która do dzisiaj nosi nazwę Świątynia Matyldy na cześć pierwszej żony księcia Eugeniusza Erdmanna, która zmarła w wieku 25 lat, tuż po porodzie. Budowla ta zachowała się do obecnych czasów, gdyż trudno do niej się dostać. Otacza ją woda i grzęzawisko. W pobliżu pomnika Fryderyka Wielkiego w 1840 r. książę Eugeniusz kazał wybudować strzelnicę dla prężnie działającego bractwa kurkowego oraz krytą halę strzelecką z wieloma stanowiskami strzeleckimi. Zagłębiając się nieco w las możemy znaleźć pozostałości tej strzelnicy, które nawet dziś budzą zdumienie swoimi rozmiarami.  Teren angielskiego parku dużego przypomina dziś las i nie wszyscy zdają sobie sprawę z tego, że leśne dróżki były kiedyś alejkami parkowymi. Wiele z nich zarosło drzewami i krzewami. Przyroda wzięła w swoje panowanie teren nie użytkowany przez człowieka. Gatunkiem dominującym na tym terenie są sosny pospolite, sosny wejmutki, świerki oraz buki i inne drzewa liściaste. W runie leśnym można spotkać wiele gatunków porostów, mszaków i paprotników. Jest tu kilka gatunków widłaków, które w Polsce wszystkie podlegają prawnej ochronie gatunkowej. Nad stawem Matyldy można zaobserwować proces sukcesji ekologicznej, czyli stopniowe i powolne przekształcanie się ekosystemu stawu w torfowisko, a później w las wskutek wysychania, zamulania  i spłycania zbiornika wodnego.

                                      

        Parki dzisiaj

 

Pomnik wdzięczności dla księcia Eugena Erdmanna w parku angielskim.

Pozostałość po sadzawce u wejścia do ogrodu francuskiego  (z prawej strony).

Brama wjazdowa do książęcego folwarku rolnego tzw. Christianschof założonego przez Karola Krystiana Erdmanna w II poł. XVIII w.

Obecnie miejscowa ludność nazywa to miejsce „Bramą Krakowską”.

Pozostałości pomnika Wilhelma Fryderyka II

Postument, na którym znajdowało się popiersie księcia Erdmanna wystawiony w 1886r. w parku angielskim „Świątynia Matyldy” zbudowana w 1825r. przez księcia Eugeniusza na cześć założyciela Pokoju księcia Karola Krystiana Erdmanna i ku upamiętnieniu zmarłej młodo pierwszej żony Matyldy. 

Pozostałość po sadzawce u wejścia  do ogrodu francuskiego (z lewej strony).  Sztuczne góry usypane przez mieszkańców Pokoju w latach wielkiego głodu. 

 Żeliwny odlew lwa ustawiony na marmurowym postumencie w 1863r. na cześć zwycięzcy spod Kulm księcia Eugeniusza autorstwa Theodora Kalidego z Gliwic.

Rotunda wybudowana dla Heleny - drugiej żony księcia Eugeniusza. W murze znajdowało się 5 nisz z figurami generałów, a w środku na małym wzniesieniu stała figura przedstawiająca króla Fryderyka II w kapeluszu i z laską (1825r.)

 

Pozostałości   po Strzelnicy w Pokoju

Gwiazda Erdmanna (Erdmannstern). Na postumencie stało popiersie księcia Mikołaja. Dziś można odczytać na nim daty urodzin i śmierci księcia. 

Posąg greckiej bogini Ateny w parku angielskim (rzymska Minerwa). Atena wspiera się na tarczy, na której jest umieszczona głowa Meduzy - jednej z gorgon. Wzrok Meduzy zamieniał żywych ludzi w kamień. Została zabita przez Perseusza, który umierając oddał jej głowę bogini Atenie.

Pozostałości po pomniku wykonanym w 1791r. przez rzeźbiarza z Berlina  o nazwisku Melzer. Na postumencie stało popiersie króla Fryderyka Wilhelma II z białego marmuru. Obok bogini pokoju wznosiła nad jego głową wieniec laurowy. Gipsowy model był wystawiony w 1795r. w Berlinie pod tytułem „Pokój wieńczy głowę Fryderyka Wilhelma II”. Jedyna w Polsce pozostała do dziś rzeźba króla Fryderyka Wielkiego autorstwa Steina (Alten Fritz). (1790r.)

Posąg Wenus (grecka Artemida) - najpiękniejszej z rzymskich bogiń. U stóp bogini rzeźbiarz przedstawił parę całujących się gołąbków.

Posąg bogini Artemidy w parku angielskim. Była boginią łowów, światła księżycowego oraz opiekunką zwierząt i przyrody. Jej atrybuty to łuk i strzały w kołczanie.

Dom Strzelca w byłej tłoczni wina u podnóża  Winnej Góry. Przechowywano tu kolorowe tarcze strzeleckie miejscowego bractwa kurkowego w latach 1766-1923. Był to jeden z najbogatszych zbiorów tarcz  w Europie.

Pomnik Germanii wzniesiony w 1874r. po zwycięskiej wojnie francusko-pruskiej ukryty wśród rododendronów.

Głazy narzutowe nad stawem Matyldy. Noszą one nazwy Wiara, Nadzieja, Miłość. Wyryto na nich sentencje: Wiara przenosi góry; Nadzieja jest przy żywych; Miłość zwycięża wszystko.

Salon wodny lub herbaciany, czyli tzw. ruina w parku. Wybudowana w 1776-77 przez Hellera i Kloeberga wg projektu Schirmeistera. Została wadliwie wykonana i wkrótce po wybudowaniu zawaliła się. Pozostała do dziś jako ruina na wysepce otoczona wodą.

 ________________________________________________________________________________

W opracowaniu wykorzystano materiały z pracy pn.: "Modelowy program wykorzystania walorów przyrodniczo-krajobrazowych Stobrawskiego Parku Krajobrazowego w rozwoju społeczno-gospodarczym gminy Pokój" pod red. prof. Krystyny Dubiel oraz materiały z projektu edukacyjnego pt."Gmina Pokój śladami przeszłości" autorstwa mgr Wandy Piętki, lic. Renaty Barabosz, mgr Elżbiety Gosławskiej i mgr Ewy Gosławskiej

 
© netkoncept.com